გარემო და კლიმატი

საქსტატის წლიური მონაცემები შვიდ გვერდზე. სათბურის გაზები: ემისიები სექტორებისა და გაზების მიხედვით, მიწათსარგებლობის სტრიქონი და ემისიები ერთ სულ მოსახლეზე, 2000–2022. ჰაერის დაბინძურება: რვა მავნე ნივთიერება, თითოეული სტაციონარული და მობილური წყაროებიდან, 2013–2024. ჰაერის ხარისხი ქალაქებში: მონიტორინგის 16 სადგური 9 ქალაქში, თითოეულ ქალაქს საკუთარი გვერდი აქვს, 2005–2025. ტემპერატურა და ნალექი: საქართველო, თბილისი და ოთხი რეგიონი, რომლებსაც საქსტატი ასახელებს, 1990, 1995 და 2000–2024. წყალი: წყალმომარაგების სისტემაში გაშვებული წყალი და დანაკარგები ტრანსპორტირებისას, ასევე წყალმომარაგების სისტემაზე, წყალარინების ქსელსა და ჩამდინარე წყლის გამწმენდ ნაგებობაზე მიერთებული მოსახლეობა, 2015–2025. ნარჩენები: საქართველოსა და თითოეული რეგიონიდან ნაგავსაყრელებზე განთავსებული მუნიციპალური ნარჩენები, რუკით, 2015–2024. ტყეები: ხე-ტყის დამზადების შედეგად მიღებული მერქანი და გამოვლენილი უკანონო ჭრა საქართველოში, თითოეულ რეგიონსა და დაცულ ტერიტორიებზე, რუკით, 2010–2024, და ტყისა და ველის ხანძრები, 2013–2024. სულ 195 სერიაში 2,125 მნიშვნელობაა; არცერთი მათგანი Fiscal.ge-ს არ გამოუთვლია.

ყველა ცხრილს საქსტატი აქვეყნებს გვერდებზე „გარემოსდაცვითი ინდიკატორები“, „გარემოს სტატისტიკა“ და „ტყის რესურსები“, თითოეულ ცხრილში კი მითითებულია, საიდან მოდის მონაცემები. სათბურის გაზები, ჰაერის დაბინძურება და ჰაერის ხარისხი ქალაქებში: „წყარო: საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო.“ ტემპერატურა და ნალექი: „წყარო: მსოფლიო ბანკის კლიმატის ცვლილების ცოდნის პორტალი“. წყალი: „წყარო: წყალმომმარაგებელი საწარმოების გამოკვლევა (საქსტატი).“ ნარჩენები: ცხრილში ჩამოთვლილი ნარჩენების მართვის კომპანიები — შპს თბილსერვის ჯგუფი, შპს საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანია, შპს სანდასუფთავება, ა(ა)იპ ქობულეთის სანდასუფთავება, შპს ქედის კომუნალურსერვისი და ა(ა)იპ ხულოს მუნიციპალური სერვისი. ტყეები: სამინისტრო, სსიპ აჭარის სატყეო სააგენტო, სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო და სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტო; ტყის უკანონო ჭრისთვის ეროვნული სატყეო სააგენტოს ნაცვლად — სსდ გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი. Fiscal.ge მნიშვნელობებს ამ სამუშაო წიგნებიდან 13-დან კითხულობს.

ყოველი მნიშვნელობა ის რიცხვია, რომელიც საქსტატის ცხრილშია დაბეჭდილი. უჯრაში საქსტატი ხშირად უფრო მეტ ათწილად ნიშანს ინახავს, ვიდრე ცხრილში ჩანს; გვერდები, ცხრილები და Excel-ის ფაილები დაბეჭდილ რიცხვს აჩვენებს, ანუ შენახულ რიცხვს, დამრგვალებულს იმდენ ათწილად ნიშნამდე, რამდენიც ცხრილში ჩანს. მაგალითად, 2018 წლის სათბურის გაზების ემისიები შენახულია როგორც 17.66, დაბეჭდილია და ნაჩვენებია როგორც 17.7 მილიონი ტონა. ნაწილებისა და ჯამების შემოწმებისას შენახული რიცხვები გამოიყენება. სადაც ნაწილები და ჯამი საქსტატის დამრგვალების გამო განსხვავდება, სხვაობა აღირიცხება და მონაცემები ისე რჩება, როგორც გამოქვეყნდა: სათბურის გაზებში, ჰაერის დამაბინძურებლებში, წყალსა და ნარჩენებში — არაუმეტეს 0.15-ით, ხოლო მერქანსა და ტყის უკანონო ჭრაში — არაუმეტეს 2 მ³-ით. საქსტატის მერქნის, ტყის უკანონო ჭრისა და შინამეურნეობების წყლის ცხრილებში წერია: „ზოგიერთ შემთხვევაში უმნიშვნელო განსხვავება ჯამურ შედეგსა და შესაკრებთა ჯამს შორის აიხსნება მონაცემთა დამრგვალებით.“ არაფერი გადაითვლება, არ ფასდება და არ ივსება.

სათბურის გაზებს საქსტატი ნახშირორჟანგის (CO₂) ეკვივალენტში აქვეყნებს — ერთ საზომში, რომელშიც ყველა გაზი ერთ ჯამად იკრიბება. გვერდზე ნაჩვენები ჯამი საქსტატის ჯამური ემისიებია, მიწათსარგებლობის გარეშე. საქსტატის სექტორის სტრიქონი „მიწათსარგებლობა და სატყეო მეურნეობა“ უარყოფითია, ანუ წმინდა შთანთქმაა: 2022 წელს ტყემ და მიწამ 5.8 მილიონი ტონა შთანთქა. მის შემდეგ მოცემული ჯამი საქსტატის „ჯამური ემისიები მიწათსარგებლობის, მიწათსარგებლობაში ცვლილებებისა და სატყეო მეურნეობის სექტორიდან (LULUCF) ემისიის/შთანთქმის ჩათვლით“: 2022 წელს 14.3 მილიონი ტონა, მის გარეშე კი 20.1 მილიონი. საქსტატი ცალკე LULUCF-ის სტრიქონსაც ბეჭდავს, რომელიც სექტორის სტრიქონისგან მეორე ათწილად ნიშანში განსხვავდება; ნაჩვენებია სექტორის სტრიქონი. ჰიდროფტორნახშირბადები (HFCs) და ფტოროსულფატები (SF₆) ათას ტონაშია, დანარჩენი გაზები და სექტორები — მილიონ ტონაში, ემისიები ერთ სულ მოსახლეზე კი ტონაში, ისე, როგორც საქსტატი აქვეყნებს (2022 წელს ერთ სულ მოსახლეზე 5.4 ტონა). „გამხსნელებისა და სხვა პროდუქტების მოხმარება“ და პერფტორნახშირბადები (PFCs) ყველა წელს „…“-ია და სიაში არ არის. დამატებითი ინფორმაციისთვის საქსტატის ცხრილი მიუთითებს „სათბურის გაზების ეროვნული ინვენტარიზაციის მეთოდოლოგიის სახელმძღვანელოზე (IPCC, 2006 წელი)“.

ჰაერის დაბინძურება წლის განმავლობაში ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვეული თითოეული მავნე ნივთიერების რაოდენობაა, ათას ტონაში. რვავე მავნე ნივთიერებას აქვს ჯამი და ორი ნაწილი: „სტაციონარული წყაროებიდან“ და „მობილური წყაროებიდან“. ორი ნაწილი ჯამს საქსტატის დამრგვალების ფარგლებში უდრის. გვერდზე პირველია ნახშირბადის მონოოქსიდი; საქსტატის ცხრილი გოგირდის დიოქსიდით იწყება. საქსტატის პროცენტული სტრიქონები სიაში არ არის, რადგან ისინი ორი ნაწილის ჯამზე გაყოფის შედეგია. ნახშირწყალბადები ყველა წელს „...“-ია და სიაში არ არის; სხვა მავნე ნივთიერებები, მაგალითად მძიმე მეტალები და დიოქსინები, ტონაში, კილოგრამსა ან გრამშია მოცემული და არ არის ნაჩვენები. 2024 წელს ჰაერში 86.4 ათასი ტონა ნახშირბადის მონოოქსიდი გაიფრქვა, აქედან 46.2 ათასი ტონა — მობილური წყაროებიდან.

ჰაერის ხარისხის მონაცემები სამინისტროს მონიტორინგის სადგურებიდან მოდის: 15 ავტომატური სადგური 8 ქალაქში და ზესტაფონის არაავტომატური სადგური. თითოეულ ქალაქს საკუთარი გვერდი აქვს, მისი სადგურები კი ქუჩის ან ადგილის სახელით არის დასახელებული, ისე, როგორც საქსტატი ასახელებს. თბილისის პირველ სამ სადგურს მონაცემები 2017 წლიდან აქვს, ქუთაისისა და ბათუმის პირველ სადგურებს — 2018 წლიდან, რუსთავის პირველ სადგურსა და თბილისის აღმაშენებლის გამზირის სადგურს — 2019 წლიდან; დანარჩენი რვა სადგური მხოლოდ 2024 და 2025 წლებს აქვეყნებს. წლიური საშუალო საქსტატის „წლიური საშუალო კონცენტრაციაა“, ნორმის გადაჭარბების დღეები კი — PM10-ის „დღიურ ზღვრულად დასაშვებ ნორმაზე გადაჭარბებული დღეების რაოდენობა“. წლიური ნორმა საქსტატის „წლიური საშუალო კონცენტრაციის ზღვრულად დასაშვები ნორმაა“: PM10-ისა და აზოტის დიოქსიდისთვის 40 მკგ/მ³, PM2.5-ისთვის კი 2019 წლამდე ჩათვლით 25 მკგ/მ³ და 2020 წლიდან 20 მკგ/მ³. ქალაქის ყველა სადგურთან ერთი და იგივე ნორმაა დაბეჭდილი, და შემოწმება ამას მოითხოვს. ქალაქის გვერდი თითოეულ ნორმას ერთხელ აჩვენებს, ნაცრისფერი წყვეტილი ხაზით, და მხოლოდ იმ წლებში, როცა ქალაქის ერთ სადგურს მაინც აქვს ამ ნივთიერების წლიური საშუალო, ასე რომ ხაზი გაზომვებზე ადრე არ იწყება. ოთხ უჯრას სქოლიოს ნიშანი აქვს და ისინი რიცხვად არის ნაჩვენები. აღმაშენებლის გამზირზე 2019 წელს PM10 „47*“, აზოტის დიოქსიდი „36*“ და PM10-ის დღეები „83*“, საქსტატის შენიშვნით: „* სადგური ამოქმედდა 2019 წლის მაისიდან და მონაცემები შესაბამის უჯრებში ასახავს 2019 წლის მაისი-დეკემბრის პერიოდს.“ ქუთაისის ასათიანის ქუჩის სადგურზე 2019 წელს აზოტის დიოქსიდი „46*“, შენიშვნით: „* აზოტის დიოქსიდის (NO2) კონცენტრაციების გაზომვები ტარდებოდა 2019 წლის აგვისტო-დეკემბრის პერიოდში.“

ზესტაფონის სადგური ჩიკაშუას ქუჩაზე საქსტატის ერთადერთი არაავტომატური სადგურია და სხვა ნივთიერებებს ზომავს: შეწონილ მყარ ნაწილაკებს (TSP), გოგირდის დიოქსიდს, აზოტის დიოქსიდსა და მანგანუმის დიოქსიდს, თითოეულს წლიური საშუალოს სახით, 2005 წლიდან, სადაც საქსტატი მნიშვნელობას აქვეყნებს. გოგირდის დიოქსიდი და მანგანუმის დიოქსიდი 2023 წლით მთავრდება. ამ სადგურისთვის საქსტატი მხოლოდ ერთჯერად და დღიურ ნორმებს ბეჭდავს და წლიურ ნორმას — არა, ამიტომ ზესტაფონის გვერდზე ნორმის ხაზი არ არის, მისი მონაცემები კი სხვა ქალაქების სადგურების მონაცემებს არ შეედრება. საქსტატის შენიშვნა: „**** ზესტაფონის არაავტომატურ სადგურზე სინჯების აღების მეთოდოლოგიას არ იძლევა საშუალებას გაიზომოს მავნე ნივთიერებათა დღიური საშუალო კონცენტრაცია და შესაბამისი ზღვრულად დასაშვები ნორმის გადაჭარბებების რაოდენობა.“ გვერდზე თავიდან მონიშნულია შეწონილი მყარი ნაწილაკები (TSP).

ტემპერატურისა და ნალექის მონაცემები მსოფლიო ბანკის კლიმატის ცვლილების ცოდნის პორტალიდან მოდის, ისე, როგორც საქსტატი აქვეყნებს. საქსტატის ორი ცხრილი 1990 და 1995 წლებს ბეჭდავს, შემდეგ კი ყოველ წელს 2000 წლიდან, ამიტომ 1991–1994 და 1996–1999 წლებს მნიშვნელობა არ აქვს, 1990 და 1995 წლები კი ცალკეულ წერტილებად ჩანს. თითოეულ ცხრილს ოთხი ბლოკი აქვს: საქართველო, თბილისი და ორი რეგიონი, რომლებსაც საქსტატი ბლოკების სათაურებში ასახელებს. ისინი 1961–1990 წლების საშუალოთი არის შერჩეული, ამიტომ ყველა წელს ერთი და იგივეა: „რეგიონი მაქსიმალური საშუალო ტემპერატურით თბილისის გარდა 1961-1990 წლებში: გურია“, „რეგიონი მინიმალური საშუალო ტემპერატურით 1961-1990 წლებში: რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი“, „რეგიონი მაქსიმალური საშუალო ნალექით 1961-1990 წლებში: სამეგრელო და ზემო სვანეთი“ და „რეგიონი მინიმალური საშუალო ნალექით 1961-1990 წლებში: ქვემო ქართლი“. გვერდებზე ეს სტრიქონები რეგიონის სახელს ატარებს, მაგალითად „გურია (ყველაზე თბილი რეგიონი)“. გადახრა 1961–1990 წლების საშუალოდან საქსტატის საკუთარი სტრიქონია, °C-ში. 1961–1990 წლების საშუალოები თითო რიცხვია და გრაფიკზე არ არის: საქართველოსთვის 8.4°C, თბილისისთვის 11.7°C, გურიისთვის 11.1°C, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთისთვის 4.5°C; ნალექი საქართველოსთვის 1,068 მმ, თბილისისთვის 632 მმ, სამეგრელო-ზემო სვანეთისთვის 1,493 მმ და ქვემო ქართლისთვის 672 მმ. საქსტატის ნალექის გადახრის სტრიქონები, რომლებიც ფარდობაა, და მაქსიმალური და მინიმალური თვიური მაჩვენებლები ნაჩვენები არ არის. 2024 წელს საქართველოს საშუალო წლიური ტემპერატურა 10.3°C იყო, 1961–1990 წლების საშუალოზე 1.9°C-ით მეტი.

წყლის მონაცემები საქსტატის წყალმომმარაგებელი საწარმოების გამოკვლევიდან მოდის. სისტემაში გაშვებული წყალი საქსტატის „წყალმომმარაგებელი საწარმოების მიერ წყალმომარაგების სისტემაში გაშვებული წყლის მოცულობაა“, დანაკარგები — „დანაკარგები წყლის ტრანსპორტირებისას“, აბონენტებისთვის მიწოდებული წყალი კი — „წყალმომმარაგებელი საწარმოების მიერ აბონენტებისთვის მიწოდებული წყლის მოცულობა“. დანაკარგების წილი საქსტატის გამოქვეყნებული პროცენტია: 2025 წელს 64.4%, როცა 869.1 მილიონი მ³-დან 559.9 დაიკარგა. წყლის გამოყენება ერთ სულ მოსახლეზე საქსტატის მაჩვენებელია შინამეურნეობებში წყლის ჯამური გამოყენებისა ერთ სულზე, თვითმიწოდების ჩათვლით, შენიშვნით: „*არ მოიცავს შინამეურნეობის გარეთ, ორგანიზაციების თანამშრომლების მიერ, პირადი საჭიროებებისთვის გამოყენებული წყლის მოცულობას.“ გაჟონვა, აორთქლება, ავარიები და წყალმზომის შეცდომა ყველა წელს „…“-ია. საქსტატი ჩამდინარე წყლის გამწმენდ ნაგებობაზე მიერთებულ მოსახლეობას გაწმენდის საფეხურების მიხედვითაც ყოფს: მექანიკური გაწმენდა (I საფეხური), ბიოლოგიური გაწმენდა (II საფეხური) და კომპლექსური გაწმენდა (III საფეხური). 2019 წელს მათი უმეტესობა მექანიკურიდან კომპლექსურ გაწმენდაზე გადავიდა: მექანიკური 2018 წლის 1.15 მილიონი ადამიანიდან 0.02 მილიონამდე შემცირდა, კომპლექსური კი 0.01 მილიონიდან 1.15 მილიონამდე გაიზარდა, მაშინ როცა გამწმენდ ნაგებობაზე მიერთებული მთელი მოსახლეობა 1.34-დან 1.36 მილიონამდე შეიცვალა. ცხრილი ამ ცვლილებაზე შენიშვნას არ შეიცავს. რადგან ერთ წელიწადში ასეთი ზომის გადანაცვლება ახსნილი არ არის, დაყოფა მონაცემთა ფაილში ინახება, მაგრამ სიაში არ არის; სიაში არის გამწმენდ ნაგებობაზე მიერთებული მოსახლეობის ჯამი.

ნარჩენები საქსტატის „რეგიონებიდან ნაგავსაყრელებზე განთავსებული მუნიციპალური ნარჩენებია“, ათას ტონაში, საქართველოსა და 11-ვე რეგიონისთვის; რეგიონები ყველა წელს საქართველოს ჯამს უდრის. მონაცემები ცხრილში ჩამოთვლილი ნარჩენების მართვის კომპანიებიდან მოდის (იხ. „საიდან მოდის მონაცემები?“). ერთ სულ მოსახლეზე საქსტატის „მუნიციპალური ნარჩენის წარმოქმნა ერთ სულ მოსახლეზეა“, კილოგრამში, მხოლოდ საქართველოსთვის, წლის ბოლოს მოსახლეობით („* 31 დეკემბრის მდგომარეობით“): 2024 წელს 319.6 კგ, 2015 წელს კი 207.8 კგ.

დამზადებული მერქანი საქსტატის „ხე-ტყის დამზადების/ჭრის შედეგად მიღებული მერქნის მოცულობაა“, ტყის უკანონო ჭრა კი — „ტყის უკანონო ჭრა“, ორივე კუბურ მეტრში, საქართველოს, რეგიონებისა და დაცული ტერიტორიებისთვის. რეგიონები და დაცული ტერიტორიები საქართველოს ჯამს 2 მ³-ის ფარგლებში უდრის, რასაც საქსტატის შენიშვნა დამრგვალებით ხსნის. თბილისს მერქნის მაჩვენებელი არ აქვს: საქსტატი მისთვის ყველა წელს „...“-ს ბეჭდავს. ამიტომ ტყეების რუკაზე თბილისი მნიშვნელობისა და რიგითი ადგილის გარეშეა, თბილისის გვერდზე კი მხოლოდ ტყის უკანონო ჭრაა. ტყის უკანონო ჭრაც თბილისისთვის 2012–2018 წლებში „…“-ია, დაცულ ტერიტორიებს კი 2010–2012 წლებში არცერთ ცხრილში არ აქვს მაჩვენებელი; ეს წლები ხარვეზებია. ხანძრები საქსტატის „ხანძრის შემთხვევათა რაოდენობა“ და „ხანძრით მოცული ტყის ფართობია“, ჰექტარში, მთლიანად საქართველოსთვის, 2013–2024. 2024 წელს 376,215 მ³ მერქანი დამზადდა, 2010 წელს კი — 876,749 მ³.

ნარჩენები და ტყეები საიტის 11 რეგიონისთვის არის ნაჩვენები, ისევე როგორც ბიზნესისა და საცხოვრისის გვერდებზე: თბილისი, აჭარა, გურია, იმერეთი, კახეთი, მცხეთა-მთიანეთი, რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი, სამეგრელო-ზემო სვანეთი, სამცხე-ჯავახეთი, ქვემო ქართლი და შიდა ქართლი. საქსტატის ნარჩენებისა და ტყის ცხრილები სწორედ ამ 11 რეგიონს ბეჭდავს, ამიტომ თითოეული რეგიონის სტრიქონი ისე არის აღებული, როგორც დაბეჭდილია, და არაფერი გადაჯგუფდება. დაცული ტერიტორიები ტყის ცხრილების ცალკე სტრიქონია და არა რეგიონი: ისინი საქართველოს გვერდის სიაშია და რუკაზე არ არის. კლიმატის ცხრილების დასახელებული რეგიონები ამ ცხრილების სტრიქონებია და არც ისინი არის რუკაზე.

გამოტოვებული მნიშვნელობა გრაფიკში წყვეტაა, ცხრილში ტირე, Excel-ში ცარიელი უჯრა და არასოდეს ნული. საქსტატის „…“, „...“ და „-“ უჯრებს მნიშვნელობა არ აქვს. ერთადერთი გამონაკლისი ტყის უკანონო ჭრის ცხრილია, რომლის პირობით აღნიშვნებში წერია „"-" მოვლენა არ არსებობს.“: იქ „-“ ნულია და 0-ად არის ნაჩვენები, ექვს უჯრაში (გურია 2011 წელს, იმერეთი 2010 წელს, მცხეთა-მთიანეთი 2010 და 2011 წლებში, რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი 2010 და 2011 წლებში). ჰაერის ხარისხის ცხრილის ქართულ ვერსიაში „-“ ასევე „მოვლენა არ არსებობს“-ით არის ახსნილი, ინგლისურ ვერსიაში კი — „- Data is not available.“ („მონაცემები არ არის“); Fiscal.ge ინგლისურ ახსნას მიჰყვება და ხარვეზს აჩვენებს. დაბეჭდილი 0 მნიშვნელობაა, მაგალითად HFCs 2001 წელს. სქოლიოს ნიშნით დაბეჭდილი რიცხვი, მაგალითად „47*“, რიცხვად არის ნაჩვენები. არაფერი ფასდება და არ ივსება.

გვერდები მონაცემებს აღწერს და მათი ცვლილების მიზეზებსა თუ ახსნას არ ასახელებს, საქართველოს კი სხვა ქვეყნებს არ ადარებს. Fiscal.ge არ ქმნის წილებს, ზრდის მაჩვენებლებს ან პროგნოზებს. არ არის ნაჩვენები: ამ გვერდებზე განთავსებული საქსტატის ენერგეტიკის ცხრილები (ენერგეტიკას ენერგეტიკისა და სურსათის გვერდები მოიცავს), ოზონდამშლელი ნივთიერებები, სასუქებისა და პესტიციდების მოხმარება, დაცული ტერიტორიები და მათი ვიზიტორები, წყლის ხარისხი, სამართალდარღვევები გარემოს დაცვის სფეროში, ტყის ფონდი, ხე-ტყის მოცულობა ჭრის მიზნების მიხედვით, სტაციონარული წყაროებიდან ჰაერის დაბინძურების ძველი ცხრილი, მაქსიმალური დღიური და საათობრივი კონცენტრაციები, ავტომატური სადგურების გოგირდის დიოქსიდის, ოზონისა და ნახშირბადის მონოოქსიდის სტრიქონები და გაფრქვევები ერთ სულ მოსახლეზე (ჰაერის დამაბინძურებლებისთვის), ფართობის ერთეულზე და მშპ-ს ერთეულზე. ეს ცხრილები ორიგინალ წყაროებთან ერთად ინახება. საქსტატის ტრანსპორტის ცხრილები H-1–H-4 ამ გვერდების ნაწილი არ არის.

გამოქვეყნებულია 195 სერიაში 2,125 მნიშვნელობა. თითოეული ხელახლა იკითხება საქსტატის ორიგინალი სამუშაო წიგნის თავისი უჯრიდან და შედარდება შენახულ მნიშვნელობას, დაბეჭდილ სტრიქონის სახელს, ბლოკის სათაურს, დაბეჭდილ ერთეულსა და წლის სათაურს, ორიგინალი ფაილები კი მოწმდება მათი ჩაწერილი ციფრული ანაბეჭდებით. მეორე, ცალკე დაწერილი პროგრამა ყველა სამუშაო წიგნს თავიდან კითხულობს და იგივე მნიშვნელობები უნდა მიიღოს. ის ყველა გამოყენებულ უჯრას ქართულ სამუშაო წიგნებსაც ადარებს, სადაც ერთი უჯრა განსხვავდება: რუსთავის მეგობრობის გამზირის სადგურზე PM2.5-ის 2025 წლის საშუალო ინგლისურ ცხრილში 21.7-ია, ქართულში კი 22; ნაჩვენებია ინგლისური მნიშვნელობა. შემოწმება საქსტატის დამრგვალების ფარგლებში ასევე მოითხოვს, რომ: ოთხი სექტორი სათბურის გაზების ჯამს უდრიდეს, სამი ენერგეტიკული სტრიქონი — ენერგეტიკას, გაზები — ჯამს, ხოლო ჯამი მიწათსარგებლობასთან ერთად — მის შემდეგ მოცემულ ჯამს; სტაციონარული და მობილური წყაროები — თითოეული მავნე ნივთიერების ჯამს; დანაკარგები და აბონენტებისთვის მიწოდებული წყალი — სისტემაში გაშვებულ წყალს; 11 რეგიონი — საქართველოს ნარჩენებს; რეგიონები და დაცული ტერიტორიები — საქართველოს დამზადებულ მერქანსა და ტყის უკანონო ჭრას; ქალაქის ყველა სადგურთან კი ერთი და იგივე წლიური ნორმა იყოს დაბეჭდილი. ფიქსირებული მნიშვნელობებიც შედარდება: სათბურის გაზები 2000 წელს 11.4 მილიონი ტონა და 2022 წელს 20.1 მილიონი, ერთ სულ მოსახლეზე 5.4 ტონა 2022 წელს, ნახშირბადის მონოოქსიდი 86.4 ათასი ტონა 2024 წელს, PM10 2025 წელს ვარკეთილში 31 მკგ/მ³ და რუსთავის ბათუმის ქუჩის სადგურზე 51 მკგ/მ³, საქართველოს ტემპერატურა 2024 წელს 10.3°C, წყლის დანაკარგი 2025 წელს 559.9 მილიონი მ³ და 64.4%, ნარჩენები 2024 წელს 1,184 ათასი ტონა, დამზადებული მერქანი 2024 წელს 376,215 მ³ და ტყის უკანონო ჭრა 2014 წელს 45,915 მ³.

ხელმისაწვდომია საქსტატის 46 ორიგინალი, მოპოვებული 2026 წლის 20 ოქტომბერს: 13 ინგლისური სამუშაო წიგნი, საიდანაც გვერდების მნიშვნელობები მოდის, მათი 13 ქართული ვერსია, საცნობაროდ შენახული 14 სამუშაო წიგნი და საქსტატის გვერდების „გარემოსდაცვითი ინდიკატორები“, „გარემოს სტატისტიკა“ და „ტყის რესურსები“ ასლები ორივე ენაზე. ქართული ვერსიები ქართული სახელწოდებებისთვის ინახება; არც მათგან და არც საცნობარო სამუშაო წიგნებიდან მნიშვნელობა არ იკითხება. HTML გვერდები ტექსტურ ფაილებად ჩამოიტვირთება. Excel მიჰყვება არჩეულ სერიებსა და წლებს და მათ წყარო ფაილებს ჩამოთვლის.